Trang chủ Cảm Anna Karenina – Đằng sau một thiên tiểu thuyết đồ sộ là...

Anna Karenina – Đằng sau một thiên tiểu thuyết đồ sộ là một Lev Tolstoy đầy tham vọng

261
0
Chia sẻ

Được đánh giá như một đại văn hào của không chỉ văn học Nga mà còn trên toàn thế giới, tên tuổi của Lev Tolstoy gắn liền với hàng loạt những sáng tác đồ sộ mà chỉ cần nhìn vào dung lượng tác phẩm, người đọc cũng có thể dễ dàng hình dung được, cái mình đọc sẽ không chỉ là một cuộc đời, một lát cắt của riêng ai hay tầng lớp nào. Quả nói không ngoa nếu cho rằng, Tolstoy đã thật sự đưa cả một nước Nga vào trong những tác phẩm của mình. Và đến với ‘Anna Karenina’ cũng vậy, không dừng lại ở một chuyện tình lầm lỗi, lệch chuẩn, Lev Tolstoy đã khái quát được gần như là trọn vẹn của bộ mặt xã hội mà ông đang sống trong một thời kì của mọi sự quá độ.

Không dừng lại ở một chuyện tình lầm lỗi, lệch chuẩn, Lev Tolstoy đã khái quát được gần như là trọn vẹn của bộ mặt xã hội mà ông đang sống trong một thời kì của mọi sự quá độ.

Ra đời trong giai đoạn cuối thế kỉ 19 trước hàng loạt những biến động và cả những thay đổi, xã hội Nga trong ‘Anna Karenina’ được chính cha đẻ của nó phủ cho một tấm màng trầm buồn và lạnh lẽo. Cục diện của xã hội hiện lên thông qua sự xuất hiện của hàng loạt những nhân vật từ một quận công, một bá tước, công tước, những văn sĩ, triết gia, điền chủ, binh lính và cả những người nông dân. Cùng với những cuộc hò hẹn, chuyến đi săn, đời sống thường nhật cũng như những buổi bầu cử, những cuộc đối thoại xoay quanh giới chính khách, Lev Tolstoy đã kể ra từng góc khuất một trên mảnh đất quê hương mình đầy khéo léo và tinh tế. Bên trong cái vẻ hào nhoáng của những gia tộc lẫy lừng danh tiếng, chức quyền chính là những lục đục, rối ren của những mối quan hệ gia đình. Đằng sau những con người đầy hào quang là mâu thuẫn của những ước muốn tự thân và rào cản định kiến, là những lố lăng giữa bản chất xấu xa, đê tiện thật sự với bộ mặt đạo đức đầy dối trá. Xã hội với sự vận hành tưởng như bài bản, có thứ tự cấp bậc lại là một bộ máy rỗng tuếch, ì ạch với những lộn xộn. Tổ chức và trật tự xã hội tưởng chừng như bình ổn mà ai cũng đang điềm nhiên với mọi thứ bản chất lại tồn tại hàng trăm nghìn những vấn đề được đặt ra mà hễ gần chạm đến thì con người ta lại tự động lãng tránh, như để chối bỏ sự mục nát và cũng đồng thời là rũ bỏ luôn một phần trách nhiệm của mình trong đó. Xã hội Nga hiện lên với sự cổ lỗ sỉ và lạc hậu, thiếu thực tế của cái cũ, của sự quá độ của thể chế phong kiến, của những ràng buộc kiểu cũ nhưng lại không được thay thế một cách hiệu quả bằng cái mới thiết thực và phù hợp. Ngược lại, sự du nhập từ bên ngoài, tâm lý sính ngoại quá mức cũng như sự mới mẻ chưa được thử nghiệm thực tế của những cái mới khiến cho mọi thứ trở nên lố lăng, kệch cỡm hơn bao giờ hết. Chính vì những điều này, mà các nhân vật trong tác phẩm luôn phải xoay xở với cuộc sống của mình đầy chật vật, luôn phải loay hoay đi tìm những biện pháp, những đáp án cho cuộc đời mình, cho xã hội xung quanh để rồi những câu hỏi, những nghi vấn cứ hiện lên rồi bị dìm xuống như ngọn đèn vừa loé lên liền bị gió phất ngay.

(Đằng sau những con người đầy hào nhoáng là mâu thuẫn của những ước muốn tự thân và rào cản định kiến, những lố lăng đê tiện thật sự với bộ mặt đạo đức giả tạo)

Lev Tolstoy cũng đồng thời thể hiện đầy đủ những hậu quả từ sự cứng nhắc, khuôn sáo của nhân dân Nga trong quan niệm lúc bấy giờ. Dường như tất cả các vấn đề đều được nhìn nhận bằng góc nhìn kiểu cũ, tức họ dựa vào những gì đã từng xảy ra để áp vào thực tế và cũng đồng thời đánh giá, giải quyết nó như cách những người đi trước họ đã làm. Con người thiếu đi sự linh động, thích ứng, họ luôn sợ phải làm mới mình đi. Họ biết rằng cái mới có tiến bộ, hay ho nhưng lại không biết ứng vào cuộc đời mình một cách thích hợp. Con người sống trong cái vỏ ốc của chính mình, không chịu đi lên, không chịu tiếp thu những cái tiến bộ để rồi cứ mãi sống trong sự tàn lụi dần của cả một thế hệ. Họ cũng là những người luôn tiếp cận mọi thứ thông qua sách vở đầy máy móc và rồi quay cuồng trong mớ lý thuyết suông đó, hỗn loạn và rối tung.

Các nhân vật trong sáng tác của Lev Tolstoy cũng đồng thời luôn phải chật vật đeo trên mình những chiếc mặt nạ, diễn đến mức chính mình tưởng thật và cả những người bị gán vào những bổn phận một cách bất đắc dĩ đến quên mất mình là ai, mình cần gì, luôn ép mình sống theo cách mà mình muốn người khác nhìn thấy ở mình. Đó là những chính khách “phát cuồng” vì chính bộ mặt nhân nghĩa, cao thượng đầy giả dối của bản thân, sĩ diện với tất cả mọi người bao gồm chính mình. Đó là những chàng thanh niên sống không có lý tưởng nhưng luôn tự cho là mình rất có nguyên tắc, luôn trong cái điệu bộ lịch lãm đầy trơ tráo. Là những quý bà với hàng chục những cuộc dan díu cả công khai lẫn bí mật nhưng vẫn lên tiếng chỉ trích, bôi bác một người nào khác cũng truỵ lạc như mình. Những ông chồng luôn tự cho mình là có trách nhiệm, là tình nghĩa nhưng lại không thể nào ngừng lừa dối vợ, ngừng bị thu hút bởi xuân sắc của những cô gái trẻ. Và kèm với đó là những người vợ cả ngày xem việc chăm chút cho gia đình là lý do duy nhất để mình tồn tại trên đời, là ý nghĩa sống lớn lao nhất, thậm chí dần bỏ quên luôn nhu cầu của chính bản thân mình. Mỗi một nhân vật trong số hàng chục những cái tên trong tác phẩm là một điển hình, hiện thân đặc sắc cho những tư tưởng, những giai cấp, những số phận và cả bi kịch mà mỗi một người đều lấy, trong số họ, bất kì ai cũng có một nỗi ám ảnh, một ý niệm riêng. Và rồi đến cuối cùng, tất cả đều trở thành một trong những lý do khiến các nhân vật không thể nào thật sự hạnh phúc và bình yên.

Đứng giữa hàng loạt những tấn bi kịch kín và mở, cá nhân và toàn thể, các nhân vật trung tâm trong ‘Anna Karenina’ dường như ít nhiều một lần bị ám ảnh bởi ý niệm về cái chết. Họ tự hỏi rằng chết đến cuối cùng là thế nào, tò mò về nó, về một phần cuộc đời mà họ sẽ đi qua. Họ hoài nghi về cái chết, từ lo sợ đến dửng dưng, mỗi người định nghĩa cái chết theo một cách riêng. Họ cho rằng ở bên kia thế giới là vô nghĩa hoặc giả là bất định. Nhưng lại có khi, nhân vật xem cái chết như một sự bùng phát để giải thoát khỏi những đau đớn và hổ thẹn. Song, các nhân vật có thể đứng trước bờ vực sống chết hay băn khoăn trăn trở về nó thì cái sức sống tiềm tàng trong họ dường như vẫn có thể lấn át bóng tối của tử thần. Và sau khi thành công thoát khỏi ý niệm ấy, nhân vật cũng như vừa trải qua một cuộc tử sinh, sống lại một cuộc đời khác của mình, tràn trề sinh khí hơn. Tuy vậy, không phải tất cả mọi người đều sẽ hồi sinh, như Anna vậy. Khi bi kịch đạt đến đỉnh điểm, khi đau khổ đến cùng cực, đau đớn và đầy tuyệt vọng, cái chết trở thành lựa chọn và kết cục tất yếu. Khát vọng sống không đủ lớn để cứu lấy linh hồn và con người ta nữa, sức sống hao mòn và cái chết ập đến, một cách hiển nhiên.

Khi bi kịch đạt đến đỉnh điểm, khi đau khổ đến cùng cực, đau đớn và đầy tuyệt vọng, cái chết trở thành lựa chọn và kết cục tất yếu.

Trước những điều tưởng chừng khiến cho con người ta mỏi mệt với cuộc đời họ ấy, Tolstoy không chỉ ra họ phải làm gì, không lên tiếng chỉ trích, phán xét và “lên lớp” giáo điều mà ông lại lựa chọn cho các nhân vật của mình một con đường khác, đó là đức tin và tôn giáo. Phần lớn các nhân vật của Tolstoy đều có một niềm tin tôn giáo mãnh liệt, tôn thờ tín ngưỡng như một sức mạnh to lớn và quyền năng vĩ đại nhất. Dù từng là người vô thần, phi đức tin thì trong thời khắc quan trọng nhất của cuộc đời, trong những giây phút của tận cùng những nỗi đau hay tuyệt vọng, của những phút xáo trộn, của những ngày sẩy chân vào những hồ mơ của cuộc đời mình, chính tôn giáo mà ở đây là niềm tin vào Chúa lại là thứ cứu rỗi cho linh hồn họ, một cách tự nhiên như bản năng và hơn tìm đến Chúa. Và trong quan niệm của Tolstoy, trước những sai lầm của cuộc đời này, trước những con người bị gán vào cái mác tội lỗi và lầm lạc, không ai có thể lên án họ ngoại trừ Chúa, đó là quyền tối cao của Người.

Và cuối cùng, Lev Tolstoy không để ‘Anna Karenina’ trở thành một “Chiến tranh và hoà bình” thứ hai khi chỉ viết về xã hội đương thời, viết về dân tộc, viết về những điều chung nhất. ‘Anna Karenina’ đi sâu hơn, đào kĩ hơn về vấn đề đời sống nội tâm, số phận và hạnh phúc con người. Các nhân vật trong tác phẩm dường như bị mất đi một lý tưởng sống cụ thể, họ thường làm

Lam Thảo

Bình luận facebook