Trang chủ Cảm Phạm Duy: khi thi hóa kinh Phật

Phạm Duy: khi thi hóa kinh Phật

254
0
Chia sẻ

Trong nền âm nhạc Việt Nam hơn một thế kỷ qua, có hai tượng đài lớn là Phạm Duy và Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn ghi dấu ấn trong lòng công chúng yêu nhạc bởi những ý niệm sâu xa, những giai điệu có chút u buồn, vang rền qua tiếng hát Khánh Ly. Nhưng với Phạm Duy thì khác.

Khó có thể nhận xét về phong cách âm nhạc của Phạm Duy ngắn gọn, bởi vị “phù thủy âm nhạc” ấy có cái tài biến hóa khôn lường, vui có, buồn cũng có, khi thì trẻ trung, réo rắt đó, mà lúc lại hóa ma mị, đầy ám ảnh. Và còn một điều không thể không nhắc đến về ông, chính là ở sự tài hoa trong những nhạc phẩm phổ thơ.

Có lẽ trong khối tác phẩm đồ sộ của Phạm Duy, một nửa đã là sự đồng cảm, tri âm với bậc thi nhân. Chúng ta có khúc hát ngọt ngào, trong trẻo nói lên tâm tình một chàng trai theo bóng hình người thương quen thuộc trong Ngày xưa Hoàng thị. Chúng ta có những câu hát đầy ma mị đi vào tâm thức của một thế hệ yêu nhạc về tấm lòng khắc khoải chờ đợi, thủy chung của người con gái trong  Kiếp nào có yêu nhau. Và chúng ta còn có một bài hát mang theo những mơ mộng, ngẩn ngơ về một miền xa, thoát khỏi trần thế trong Đưa em tìm động hoa vàng. Còn rất nhiều bài như thế trong kho nhạc Phạm Duy, những bài hát đã đưa những áng thơ vào lòng người.

Phạm Thiên Thư là một trường hợp khá nổi bật trong số những nhà thơ mà nhạc sĩ có niềm tri âm trong sáng tác. Bởi vì, hai người nghệ sĩ họ Phạm đã gặp nhau khá nhiều trên chặng đường nghệ thuật của mình. Có Ngày xưa Hoàng thị, có Đưa em tìm động hoa vàng, và có cả một tập thơ Đạo ca, những bài thơ được người ta đánh giá là “thi hóa kinh Phật” được phổ thành nhạc. Và hầu như, cái tên Phạm Thiên Thư thường được công chúng biết đến sau khi các bài hát của Phạm Duy ra đời và được đón nhận.

Rằng xưa có gã từ quan

Lên non tìm động hoa vàng nhớ nhau

Thôi thì thôi, đừng ngại mưa mau

Đưa nhau ra tới bên cầu nước xuôi

 

Có lẽ không phải ai từng nghe, từng hát ca khúc này hiểu hết những câu từ bên trong nó. Bởi lẽ, nó được viết bởi một người từng nương náu nơi cửa Phật, am hiểu những câu kinh, những triết lý nhà Phật.

Nhắm mắt lại mà nghe, chúng ta nghĩ về một chàng trai muốn thoát khỏi cuộc sống phàm tục, bỏ đi tìm “động hoa vàng”. Ở đó, ta gặp chàng Lưu Nguyễn, từ bỏ cuộc sống bình thường để theo tình yêu về với hư ảo chốn thiên thai. Chỉ có nàng, có ta, có đất trời, chim muông và cây cối. Không còn một điều gì chia cắt được tình yêu.

Trong thơ văn vẫn thường nói về giấc mộng, và khi tỉnh mộng thì thường là cay đắng xót xa. Như bài thơ Mộng du Thiên Mụ ngâm lưu biệt của Lý Bạch:

Hoảng kinh khởi nhi trường ta

Duy giác thời chi chẩm tịch

Thất hướng lai chi yên hà

(Tỉnh ra, hoảng hốt than dài

Gối chăn trơ đó, còn mây khói nào!)

Mộng thiên thai của Lưu Nguyễn, “mộng du Thiên Mụ” của Lý Bạch có lẽ cũng giống như mộng hoa vàng trong bài thơ, bài hát ấy. Nhưng người ôm giấc mộng ấy ở đây thì khác.

Chàng trai ấy không phải bỏ đi để dệt mộng yêu đương, mà là ra đi khi người yêu bỏ quên lời thề. Ra đi, đến một nơi xa vắng bóng con người, để quên đi hình bóng ấy, mà nào có quên được nên mới có từ nhớ nhau. Giấc mộng ấy, ngay từ khi bắt đầu đã biết không thành, bởi nàng đã “để lời thề bay”. Suốt cả bài chỉ toàn là kí ức trong miền nhớ, trong cõi xưa:

Ngày xưa em chửa theo chồng

Mùa xuân em mặc áo hồng đào rơi.

Nhớ xưa em rũ tóc thề

Nhìn trăng sao nỡ để lời thề bay.

Nên rồi, biết nàng đã phụ lời hẹn ước, chàng chỉ biết chấp nhận trong xót xa:

Thôi thì em chẳng yêu tôi

Leo lên cành bưởi nhớ người rưng rưng.

Khoảnh khắc ấy, khi chàng trai nhận ra nỗi bẽ bàng, đắng cay chính là lúc một trái tim đong đầy yêu thương phải chết. Và trái tim ấy, tình yêu ấy ngưng đọng lại thành bất tử

Con chim chết dưới cội hoa

Tiếng kêu rơi rụng giang hà xanh xao

Mai anh chết dưới cội đào

Khóc anh xin nhỏ lệ vào thiên thu

Anh chết dưới cội đào, tức là chết trong cõi mộng của anh, cõi được xây dựng nên bằng chính tình yêu anh dành cho em. Anh đã mang theo cái tình đầy ắp của mình mà chết. Và lỡ mai này, em có khóc thương anh thì xin cho giọt lệ ấy bay vào thiên thu, để giọt lệ ấy được đến với tình yêu muôn đời anh trao.

Cái tình trong bài thơ buồn bã nhưng không bi lụy, có chút gì đó ngẩn ngơ, mơ mộng hư ảo. Giai điệu réo rắt, du dương của bài hát, hòa với ý thơ bay bổng, mơ màng làm say mê trái tim bao người yêu nhạc. Thơ và nhạc đã giao hòa theo cách ấy. Thơ khơi dậy ý niệm cho nhạc, nhạc chắp cánh cho thơ bay cao, bay vào những chân trời trong lòng người.

Tâm Ngọc

Bình luận facebook